Historia w pigułce

Przeszło tysiąc lat historii - od europejskiej potęgi po utraconą niepodległość. Polska jest krajem, którego dzieje są prawdziwym "Bożym igrzyskiem".

Średniowiecze

966 - Chrzest Polski

Proces chrystianizacji ziem polskim rozpoczął się w 966 roku przyjęciem chrztu przez Mieszka I. Chrzest władcy i powstanie niezależnego biskupstwa zrównały państwo gnieźnieńskie z chrześcijańskimi krajami Europy i związały Polskę z zachodnim kręgiem kultury chrześcijańskiej.

1000 - zjazd gnieźnieński

W Gnieźnie spotkali się cesarz Otton III i książę Bolesław, późniejszy król Polski. W wyniku zjazdu została utworzona metropolia gnieźnieńska, pierwsza metropolia kościelna w Polsce podległa wyłącznie papieżowi. Cesarz otrzymał od księcia część relikwii św. Wojciecha, pierwszego polskiego męczennika.

1364 - pierwszy uniwersytet

Uniwersytet Jagielloński to najstarsza uczelnia w Polsce, która wykształciła wielu sławnych Polaków, m.in. Mikołaja Kopernika, papieża Jana Pawła II, pisarza Stanisława Lema czy króla Jana III Sobieskiego. Uczelnię założył król Kazimierz III Wielki 12 maja 1364 r. jako Akademię Krakowską. Była to druga, po uniwersytecie w Pradze, uczelnia wyższa w tej części Europy, wzorowana na Uniwersytecie Bolońskim. W 1407 r. utworzono tu pierwsze w Europie samodzielne katedry matematyki i astronomii. Nazwę „Jagielloński”, podkreślającą związki z Jadwigą Andegaweńską, żoną Władysława Jagiełły, nadano uniwersytetowi dopiero w roku 1817.

1364 - zjazd w Krakowie

Z inicjatywy króla Polski Kazimierza III Wielkiego 22–27 września 1364 r. odbyło się w Krakowie spotkanie monarchów w którym udział wzięli: cesarz niemiecki i król czeski Karol IV Luksemburski, królowie: Waldemar IV Duński, Ludwik Węgierski, Piotr Cypryjski, a także liczni książęta, m.in.: Otton brandenburski, Siemowit III mazowiecki, Bolko II Mały świdnicki i Władysław Opolczyk. Powodem zwołania zjazdu były kwestie związane z równowagą polityczną w środkowej Europie, a także sprawa ew. krucjaty antytureckiej. Zjazdowi nadano bogatą oprawę ceremonialną, a do legendy przeszła pełna przepychu krakowska uczta u Wierzynka. Zjazd, który odbił się głośnym echem w Europie stanowił także manifestację potęgi i bogactwa króla polskiego.

1410 - Bitwa pod Grunwaldem

Jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy. 15 lipca 1410 roku na polach Grunwaldu starły się siły zakonu krzyżackiego pod wodzą wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena z połączonymi siłami polskimi i litewskimi dowodzonymi przez króla Polski Władysława Jagiełłę. Zakończyła się zwycięstwem wojsk polsko-litewskich.

Nowożytność

1515 – zjazd wiedeński

W lipcu 1515 roku doszło do spotkania Jagiellonów z Habsburgami, w którym uczestniczyli król Polski Zygmunt I Stary, król Czech i Węgier Władysław II Jagiellończyk oraz cesarz Maksymilian I. Efektem zjazdu było podpisanie 22 lipca tzw. układu Wiedeńskiego, na mocy którego cesarz zobowiązał się m.in. do zaprzestania udzielania wsparcia Krzyżakom i Moskwie w działaniach przeciwko Polsce. Jagiellonowie zaś wyrazili zgodę na małżeństwa dzieci Władysława II — Anny i Ludwika, z wnukami cesarza Maksymiliana I — Ferdynandem i Marią.

1533 - "O obrotach sfer niebieskich"

W Norymberdze ukazało się dzieło Mikołaja Kopernika „O obrotach sfer niebieskich” (łac. „De revolutionibus orbium coelestium”), które stworzyło podstawy współczesnej astronomii. Polski uczony ogłosił, że to Ziemia krąży wokół Słońca, a nie odwrotnie, jak sądzono wcześniej. Publikacja dzieła stanowiła zamknięcie epoki średniowiecza w nauce, a teoria zyskała miano „przewrotu kopernikańskiego” i wywołała głęboką zmianę światopoglądową, wywierającą wpływ na kwestie religijne, polityczne czy filozoficzne.

1569 - Unia Lubelska

Była ukoronowaniem dążeń zjednoczeniowych Polski i Litwy. Akt uchwaliły sejmy obydwu państw w 1569 r. w Lublinie. Na mocy unii Korona i Litwa stanowiły odtąd Rzeczpospolitą Obojga Narodów, ze wspólnie obieranym królem, wspólnym sejmem i wspólną polityką zagraniczną. Dzięki temu porozumieniu Rzeczpospolita stała się jednym z największych państw Europy, a wiek XVII to okres największej potęgi gospodarczej, naukowej , politycznej i wojskowej zwany „złotym wiekiem Polski”. Koniec Unii Lubelskiej nastąpił w XVIII w., w okresie rozbiorów Polski.

1573 – konfederacja warszawska

Jeden z pierwszych w Europie aktów szerokiej tolerancji religijnej. Uchwalony przez szlachtę na sejmie konwokacyjnym w Warszawie 28 I 1573. Gwarantował bezwarunkowy i wieczny pokój między różnowiercami, równouprawnienie dysydentów ze szlachtą katolicką, głosił zasady wolności sumienia i tolerancji.

1683 – Bitwa pod Wiedniem

Bitwa stoczona 12 września 1683 roku między wojskami polsko-austriacko-niemieckimi pod dowództwem polskiego króla Jana III Sobieskiego, a armią Imperium osmańskiego pod wodzą wezyra Kara Mustafy. Zakończyła się klęską Osmanów, którzy od tej pory przestali stanowić zagrożenie dla chrześcijańskiej części Europy.

1791 – konstytucja 3 maja

3 maja 1791 roku została uchwalona Konstytucja Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Była pierwszą spisaną konstytucją w nowożytnej Europie, drugą na świecie po amerykańskiej. Konstytucja niestety nie uchroniła Polski przed upadkiem. W 1795 roku doszło do III rozbioru Rzeczypospolitej pomiędzy Rosję, Prusy i Austrię. Polska utraciła państwowość aż do jesieni 1918 roku.

1903 – pierwszy Nobel dla Polki

Urodzona w Warszawie Maria Curie-Skłodowska jako pierwsza kobieta w historii została laureatką Nagrody Nobla. Wyróżnienie w dziedzinie fizyki otrzymała wraz z mężem Piotrem Curie i francuskim fizykiem Henrim Becquerelem za badania nad zjawiskiem promieniotwórczości, odkrytym w 1896 roku przez Becquerela. Odkrycie dało impuls do rozwoju nowych gałęzi fizyki, chemii i medycyny. Przyczyniło się do postępu w walce z nowotworami.

Współczesność

1918 – niepodległość

Po 123 latach pod zaborami rosyjskim, pruskim i austriackim, Polska odzyskała niepodległość. Choć był to proces stopniowy, za symboliczną datę odzyskania niepodległości uznaje się 11 listopada 1918 roku, kiedy to w Compiègne we Francji zawarto rozejm pomiędzy Ententą i Cesarstwem Niemieckim, kończący I wojnę światową. Tego samego dnia Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu władzę wojskową i naczelne dowództwo podległych jej wojsk polskich.

1920 – Cud nad Wisłą

Zwycięską dla Polski bitwę, stoczoną w dniach 12-25 sierpnia 1920 roku w czasie wojny polsko-bolszewickiej uznaje się za przełomową w historii świata. Zadecydowała nie tylko o niepodległości Polski, ale też uchroniła całą Europę przed rozprzestrzenieniem się komunizmu i radzieckiego totalitaryzmu.

1939 – II wojna światowa

1 września 1939 roku o 4:45 rano salwa z niemieckiego pancernika Schleswig-Holstein oddana w kierunku polskiej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na gdańskim półwyspie Westerplatte rozpoczęła działania wojenne między Polską a Niemcami. O tej samej porze niemieckie bombowce zbombardowały miasteczko Wieluń. Bitwa o Westerplatte rozpoczęła konflikt zbrojny, do którego przystąpiło 110 milionów żołnierzy z 61 państw. Rzeczpospolita, która jako pierwsza zbrojnie oparła się nazistom, zapłaciła za to życiem ok. 5 800 000 obywateli, zniszczeniem 38 proc. majątku narodowego oraz utratą niepodległości na ponad pół wieku. Polska znalazła się bowiem w radzieckiej strefie wpływów. Wojna trwała do 8 maja 1945 r., kiedy Niemcy podpisały akt bezwarunkowej kapitulacji.

1940 – zbrodnia katyńska

Wiosną w okolicach Katynia pod Smoleńskiem, Miednoje koło Tweru, Bykowni koło Kijowa czy Piatichatek na przedmieściu Charkowa i prawdopodobnie także na Białorusi radziecka policja polityczna – NKWD, zamordowała strzałem w tył głowy prawie 22 tysiące obywateli Polski w tym ponad 10 tysięcy oficerów wojska i policji. Decyzję o egzekucji „jeńców” podjęły najwyższe władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Zawarto ją w uchwale Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Partii Komunistycznej (bolszewików) z 5 marca 1940 roku (tzw. decyzja katyńska). ZSRR dopiero w 1990 roku oficjalnie przyznał, że zbrodni dokonało NKWD (wcześniej władze radzieckie zaprzeczały własnej odpowiedzialności za popełnioną zbrodnię).

1944 – Powstanie Warszawskie

Powstanie Warszawskie zostało zorganizowane przez polską Armię Krajową podczas II wojny światowej przeciwko okupującym od 1939 roku stolicę Polski wojskom niemieckim. Wybuchło 1 sierpnia i mimo bardzo słabego uzbrojenia powstańców trwało aż 63 dni, do 3 października 1944 r. Było ono świadectwem odwagi Polaków i nie pozwolił zapomnieć zachodnim państwom o tragicznym losie okupowanej przez Niemców Polski.

1978 – wybór Polaka na papieża

Wybór Karola Wojtyły na papieża Jana Pawła II w październiku 1978 r. wzbudził emocje na świecie. Konklawe złamało zasadę, że zwierzchnikiem Kościoła Katolickiego ma być Włoch i wybrało człowieka zza Żelaznej Kurtyny. Kardynał Karol Wojtyła został pierwszym papieżem nie Włochem od 455 lat. Przyjął imię Jan Paweł II. Wielu historyków jest zdania, że papież Jan Paweł II odegrał znaczącą rolę w upadku komunizmu.

1980 – powstanie Solidarności

Fala strajków, która rozpoczęła się na polskim wybrzeżu, doprowadziła do podpisania w Gdańsku 31 sierpnia 1980 roku, porozumienia między komisją rządową a Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym. W efekcie powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" – pierwsza w krajach komunistycznych, legalna i niezależna od władz organizacja związkowa. Hasło: „Nie ma wolności, bez Solidarności” – w latach 80. XX wieku znał każdy Polak. Powstanie Solidarności stało się początkiem przemian z 1989 roku - obalenia komunizmu.

1989 – Okrągły Stół

W lutym rozpoczęły się negocjacje między demokratyczną opozycją - związaną z Niezależnym Samorządnym Związkiem Zawodowym „Solidarność”, któremu przewodził Lech Wałęsa, a komunistycznymi władzami. W rozmowach – w roli obserwatorów – uczestniczyli także przedstawiciele Kościoła katolickiego i Kościoła ewangelicko-augsburskiego. Bezpośrednią przyczyną podjęcia rokowań były dwie fale strajków z 1988 roku. Negocjacje między przedstawicielami władzy i opozycji zakończyły się w kwietniu 1989 roku przy Okrągłym Stole. Ustalono, że w Polsce odbędą się pierwsze pluralistyczne wybory parlamentarne po II wojnie światowej.

4 czerwca 1989

Dzięki wyborom parlamentarnym 4 czerwca 1989 roku, Polacy odsunęli od władzy komunistyczny autorytaryzm, a w Europie Środkowo-Wschodniej rozpoczęły się lawinowe przemiany. Wybory przeprowadzone 4 czerwca 1989 roku zakończyły się zdecydowanym zwycięstwem opozycji skupionej wokół Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie. Zdobyła ona 99 proc. miejsc w Senacie i wszystkie możliwe mandaty w Sejmie. Tego dnia Polacy wybrali wolność. 12 września powstał rząd Tadeusza Mazowieckiego – pierwszego nie komunistycznego premiera w Europie Środkowo-Wschodniej od ponad 40 lat.

1999 – Polska w NATO

12 marca w Independence, w amerykańskim stanie Missouri, polski minister spraw zagranicznych profesor Bronisław Geremek, przekazał na ręce amerykańskiej sekretarz stanu Madeleine Albright akt przystąpienia Polski do Traktatu Północnoatlantyckiego. Polska przystąpiła do NATO wraz z Czechami i Węgrami. Przystąpienie do Sojuszu było jednym z podstawowych celów polskiej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa w latach 90. XX wieku.

2004 – wejście do UE

1 maja Polska przystąpiła do Unii Europejskiej na mocy Traktatu akcesyjnego podpisanego 16 lipca 2003 roku w Atenach. Razem z Polską do Wspólnoty przystąpiło dziewięć innych państw: Czechy, Słowacja, Węgry, Litwa, Łotwa, Estonia, Słowenia, Cypr i Malta. Ideę włączenia Polski w procesy integracyjne Europy Zachodniej przedstawił po raz pierwszy rząd Tadeusza Mazowieckiego. Już na początku lat 90. XX wieku uznano, że strategicznym celem polskiej polityki zagranicznej jest uzyskanie pełnego członkostwa we Wspólnotach Europejskich. W referendum akcesyjnym przeprowadzonym w czerwcu 2003 roku 77,45 proc. Polaków odpowiedziało „tak” na przystąpienie Polski do Unii Europejskiej (do urn poszło 58,85 proc. uprawnionych do głosowania).

Wykorzystano zdjęcia: Wojtek Druszcz/REPORTER/EASTNEWS / 4 czerwca 1989 w Warszawie; selensergen - Fotolia / Flaga NATO; Grzegorz Rogiński/REPORTER / Okrągły Stół; Eugeniusz Lokajski "Brok"/Muzeum Powstania Warszawskiego; Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego / Pierwsza pielgrzymka papieża Jana Pawła II do Polski w 1979 roku